Katedra w rzeczywistości pochodzi z drugiej połowy 1000 roku, a została zbudowana na starożytnych pozostałościach wiosek messeńskich, rzymskich i wczesnochrześcijańskich. Przeżyła też liczne zamachy, była wielokrotnie niszczona i odbudowywana. Jednym z epizodów jest z pewnością inwazja turecka z 1480 roku, podczas której miasto zapisało jedną z najsmutniejszych kart: wewnątrz katedry doszło do masakry wiernych i członków kleru, którzy schronili się w tych murach, aby uciec przed atakiem. Chrześcijańskie miejsce zostało zbezczeszczone i zamienione na meczet, a skarby artystyczne, które zawierało, zostały zniszczone, aż kościół i całe miasto zostało wyzwolone przez Aragończyków.Z tych powodów katedra ma oryginalny styl: fasada ma formę dwuspadową, z dużym centralnym oknem różanym, wzbogaconym cienką gotycką ornamentyką skrzyżowaną z 16 zbieżnymi promieniami; są dwa portale, główny w stylu barokowym, eskortowany przez dwie kolumny podtrzymujące architraw, i niższy dodany później i umieszczony po lewej stronie. Są to elementy zamówione przez różnych arcybiskupów, którzy przez lata następowali po sobie u steru diecezji Otranto.Budowla ma plan bazyliki, a jej wnętrze jest spektaklem architektonicznym i artystycznym. Od razu wyróżnia się klasyczny podział na trzy nawy, ograniczony rzędami pięciu kolumn korynckich połączonych ze sobą szerokimi podwójnymi łukami księżycowymi. Ozdobą nawy i prezbiterium jest piękny drewniany strop lakowy ze złoconymi detalami. W nawie środkowej znajdują się obrazy i sześć ołtarzy poświęconych sakramentom i symbolom chrześcijańskim.Na końcu prawej nawy znajduje się jedna z najbardziej wzruszających pamiątek katedry: Kaplica Męczenników. Ta część kościoła poświęcona jest pamięci historycznej eksterminacji Męczenników z Otranto, 800 chrześcijańskich mieszkańców, którzy zostali zmasakrowani przez Turków w 1480 roku za to, że nie chcieli wyrzec się swojej wiary. Patrzenie na wystawione szczątki, kości i "kamień męczeństwa", na którym prawdopodobnie dokonano morderstwa, pozostawia absolutny oddech i przywodzi na myśl ból, który wojny religijne powodują do dziś.Prawdziwym klejnotem wnętrza katedry jest mozaika podłogowa: dzieło sztuki o absolutnej wartości, zdumiewającym pięknie i wielkim znaczeniu. To arcydzieło, stworzone przez mnicha Pantaleona i ukończone w 1164 r., w rzeczywistości przedstawia drzewo życia i fragmenty Starego Testamentu, które opowiadają o drodze człowieka do odwrócenia się od grzechu i poszukiwania wiecznego zbawienia. Aktorami" mozaiki są więc Adam i Ewa, ale także inne postacie i liczne zwierzęta, z których każde ma oczywiście swój symboliczny ładunek. Dzieło to zdobi nawę i prezbiterium z właściwą sobie okazałością.Znacznie starsza jest jednak zbudowana w XI wieku krypta, która stanowi jedną z najciekawszych architektonicznie części całej budowli. Jest to bowiem najstarsza z apulijskich krypt, a jej znaczenie wynika również z jej znacznych rozmiarów. Szczególny kształt krypty, podzielonej na pięć naw i 72 kolumny i filary, pozwala sądzić, że jest ona swego rodzaju miniaturą Mesquity w Kordowie i Błękitnego Meczetu w Konstantynopolu, co stanowi kolejne potwierdzenie mieszanki kulturowej, której bohaterem zawsze było Otranto. Mieszanka kulturowa, spotkanie narodów, połączenie różnych stylów artystycznych, o czym w podziemnej kaplicy świadczy jeszcze jeden ważny element: niesamowita różnorodność i heterogeniczność 42 kolumn, na których jest zbudowana. Każda z nich ma bowiem swoją własną jakość i pochodzenie marmuru i granitu oraz różne kapitały w stylu jońskim, korynckim, bizantyjskim i islamskim. Ponadto, do krypty można wejść przez dwie klatki schodowe znajdujące się wewnątrz katedry.
